Lunatyk-morderca

[ARTYKUŁ o lunatyzmie]

Gdy myślimy o lunatykowaniu, wyobrażamy sobie nieprzytomnego człowieka w długiej koszuli nocnej, który idzie ciemnym korytarzem i wyciąga przed siebie ręce. Czy wie, co się dzieje wokół? Czy potrafi reagować na bodźce? A czy my zastanawiamy się, dlaczego wstał i dokąd właściwie idzie?

Małgorzata Chańko

1. Czym jest sen?

Żeby odpowiedzieć sobie na te pytania musimy posiąść podstawową wiedzę o naturze snu. Podczas snu wyróżnia się dwie następujące po sobie fazy. Pierwsza to NREM (non-rapid eye movement). Dzieli się ona na trzy etapy. Podczas pierwszego etapu gałki oczne nadal się poruszają, a śpiącą osobę najłatwiej wybudzić ze snu. Ruch gałek ocznych ustaje, gdy mózg przechodzi do drugiego etapu i następuje utrata świadomości. Etap trzeci to głęboki sen. Teraz sny pojawiają się częściej niż w poprzednich etapach, choć nie tak często, jak w następnej fazie. Sny podczas trzeciego etapu fazy NREM są mało wyraźne i trudno je sobie przypomnieć. Właśnie na tym etapie występować może chodzenie we śnie. Następnie mózg przechodzi w fazę REM (rapid eye movement), w której mięśnie są mało napięte, wzrasta tempo oddychania i bicia serca oraz występują szybkie ruchy gałek ocznych. W tej fazie częste są marzenia senne. Pełny cykl senny składa się z dwóch faz i trwa ok. 90 minut. W ciągu nocy cykl powtarza się 4-5 razy.

2. Co zwiększa szanse lunatykowania?

Jednak nie wszyscy ludzie doświadczają lunatyzmu. Z tego wniosek, że część społeczeństwa ma większe szanse na rozwinięcie zaburzenia snu, jednak od czego one zależą? Badanie opublikowane w 1980 roku w „The British Journal of Psychiatry” pozwoliło założyć, że zaburzenia snu są uwarunkowane genetycznie – wykazano, że 80% badanych lunatyków i 96% badanych z lękami nocnymi ma historię tych zaburzeń w rodzinie. Przeprowadzone później badanie rodziny z historią lunatykowania pozwoliło odkryć, że chodzenie we śnie może być powiązane z posiadaniem odpowiednich konkretnych genów na chromosomie 20. Wśród innych czynników powodujących lunatykowanie wyróżnia się nieregularne godziny snu, niedobór snu oraz stres. Zażywanie substancji odurzających wpływa na jakość snu – choć początkowo usypiają, to gdy przestają działać, człowiek budzi się, co powoduje niedobór głębokiego snu. Ale to nadużywanie alkoholu zwiększa prawdopodobieństwo lunatykowania, gdyż dana osoba budzi się przed osiągnięciem fazy REM. Lunatykowanie występuje częściej u dzieci niż u dorosłych i zazwyczaj zanika wraz z dorastaniem dziecka, kiedy jego ciało dojrzewa.

Pacjenci, u których występują choroby psychiczne, takie jak bezsenność (insomnia), zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne czy zaburzenia depresyjne częściej lunatykują. Niektóre badania potwierdzają, że zażywanie niektórych leków antydepresyjnych i neuroleptycznych zwiększa prawdopodobieństwo chodzenia we śnie, więc jest możliwe, że osoby ze zdiagnozowanymi chorobami psychicznymi lunatykują nie z powodu samych chorób, ale z powodu leków, które przyjmują.

3. Jakie inne zaburzenia snu mogą towarzyszyć lunatykom?

U jednej osoby często występuje naraz kilka zaburzeń snu. Innym zaburzeniem jest zespół bezdechu sennego, który polega na występowaniu przerw w oddychaniu podczas snu trwających dłużej niż 10 sekund. Do objawów zespołu bezdechu sennego należy chrapanie, chorzy mogą budzić się wielokrotnie w ciągu nocy, mieć obniżony poziom tlenu we krwi, co prowadzi do chorób serca, wysokiego ciśnienia krwi, być często zmęczeni oraz mieć problemy z pamięcią.

4. Co robią lunatycy?

Lunatykowanie to nie tylko chodzenie przez sen. Osoba będąca w stanie snu może wykonywać różne czynności, od ubierania się, mówienia, przygotowywania jedzenia, do prowadzenia samochodu czy wykonywania skomplikowanych czynności. Lunatykowanie samo w sobie nie jest niebezpieczne, ale lunatykująca osoba może stwarzać zagrożenie dla siebie lub innych osób, gdyż nie jest w pełni świadoma. Zaburzenia takie jak “sleep-related eating disorder” (jedzenie podczas lunatykowania) mogą spowodować skaleczenia narzędziami kuchennymi lub poparzenia. Historia zna jednak bardziej niebezpieczne zachowania we śnie.

5. Czy można zabić lunatykując?

W 1982 roku Steven Steinberg zabił swoją żonę 25 ciosami nożem. Nie zaprzeczył, że to zrobił, ale przyznał, że nie pamięta morderstwa, bo spał i musiał lunatykować. Maricopa County Superior Court uznał go za niewinnego.

Innym przypadkiem jest Kenneth Parks, który już przed popełnieniem morderstwa we śnie cierpiał na insomnię. Pewnego ranka w 1987 roku Parks pojechał samochodem do odległego o ponad 20 km domu swoich teściów, zabił swoją teściową oraz poważnie zranił teścia, wszystko to rzekomo robiąc we śnie. Sam zgłosił swoje przestępstwo na policji. Po raz kolejny użyto lunatyzmu jako obrony, po raz kolejny skończyło się to uniewinnieniem.

Parksa bronił między innymi psychiatra z University of Toronto, Dr. Billings, w którego opinii mężczyzna nie był świadomy swoich czynów, nie mógł ich zaplanować ani nie rozumiał ich skutków. Według australijskiego prawa, ruch wykonany przez osobę jest uznawany za czyn podlegający ocenie w świetle prawa, kiedy jest wykonany w wyniku świadomego wyboru, a więc czyny popełniane przez sen nie sprowadzają winy na oskarżonego.

Prowadzenie samochodu we śnie bez spowodowania wypadku, a co dopiero zabicie kogoś, wydaje się niemożliwe, a obrona automatyzmu łatwa do sfałszowania. Jak udowodnić, że osoba oskarżona o przestępstwo naprawdę była w stanie snu? Najnowsze badania wskazują, że wiele wcześniejszych przekonań o lunatykowaniu to mity. Według badaczy z University of Montreal niektórzy lunatycy pamiętają, co robili przez sen i jaka była ich motywacja, choć rozumieją nielogiczność ówczesnego postępowania. Stwierdzono także, że lunatykowanie ma wpływ na funkcjonowanie w ciągu dnia – lunatykujące osoby są zazwyczaj zmęczone i zasypiają szybciej, a także robią drzemki.

Tekst po raz pierwszy wydrukowany w wydaniu 1 #magazynutrójki.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s